PHẦN 2
THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

Thành phần biệt lập

I. NHẮC LẠI
KIẾN THỨC

1. Khái niệm
Thành phần biệt lập là thành phần không nằm trong cấu
trúc cú pháp của câu (chủ ngữ, vị ngữ, trạng ngữ, định
ngữ, bổ ngữ) và cũng không tham gia vào việc diễn đạt
nghĩa sự việc của câu.
2. Phân loại
 Thành phần tình thái
 Thành phần cảm thán
 Thành phần gọi – đáp
 Thành phần phụ chú

3. Đặc điểm của các thành phần biệt lập
Đặc
điểm

TP tình
thái

TP
TP gọi
TP phụ chú
cảm
đáp
thán
Vị trí Linh hoạt Thườn Thường Linh hoạt, thường đặt trong
(đầu,
g đứng đứng đầu dấu ngoặc đơn, giữa hai dấu
giữa câu) đầu câu
câu
gạch ngang, hai dấu phẩy,
 
hoặc giữa dấu gạch ngang và
dấu phẩy; có khi được đặt sau
dấu hai chấm.

3. Đặc điểm của các thành phần biệt lập
Đặc điểm TP tình thái TP cảm thán TP gọi đáp
TP phụ chú
Chức
Thể hiện thái Bộc lộ trực Dùng để tạo Dùng để bổ sung,
năng
độ, cách đánh tiếp tình cảm, lập hoặc duy làm rõ thêm một
giá của người cảm xúc của trì quan hệ đối tượng nào đó
nói (người
người nói,
giao tiếp.
trong câu bằng
viết) đối với
người viết
cách giải thích,
sự việc được (vui, buồn,
chứng minh, bổ
nói đến trong ngạc nhiên,
sung, bình luận,
câu.
tức giận,...)
nhấn mạnh,...

3. Đặc điểm của các thành phần biệt lập
Đặc điểm TP tình thái TP cảm thán
Dấu hiệu, Các từ tình
Các từ ngữ
các từ thái như: hình cảm thán như:
ngữ thể như, dường Chao ôi, Trời
hiện
như, có lẽ, ơi, Ôi, Hỡi ơi,
chắc chắn,…
…
 

TP gọi đáp TP phụ chú
Các từ gọi –
Linh hoạt
đáp như: ơi,
ạ, thưa, bẩm,
dạ, vâng, …
 

II. LUYỆN TẬP VỀ
CÁC THÀNH PHẦN
BIỆT LẬP

Bài tập 1: Tìm các thành phần biệt lập trong những câu sau đây :
a) Nhưng còn cái này nữa mà ông sợ, có lẽ còn ghê rợn hơn cả những tiếng
kia nhiều. (Kim Lân, Làng)
b) Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hạn hữu cho
sáng tác, nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài. (Nguyễn
Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
c) Ông lão bỗng ngừng lại ngờ ngợ như lời mình không được đúng lắm. Chả
nhẽ cái bọn ở làng lại đổ đốn đến thế được. (Kim Lân, Làng)
d) Lan - bạn thân của tôi - học giỏi nhất lớp.
e)
Bầu ơi thương lấy bí cùng
Tuy rằng khác giống, nhưng chung một giàn.
(Ca dao)

Bài tập 1: Tìm các thành phần biệt lập trong những câu sau đây :
f) Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy, và tôi càng buồn lắm. (Nam Cao, Lão Hạc)
g)    Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về. 
(Hữu Thỉnh, Sang thu)
i) Hãy bảo vệ trái đất, ngôi nhà chung của chúng ta, trước những nguy cơ gây
ô nhiễm môi trường đang gia tăng.
k) Ôi kì lạ và thiêng liêng bếp lửa. (Bằng Việt, Bếp lửa)
l) Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay
đổi lớn: Hôm nay tôi đi học. (Thanh Tịnh, Tôi đi học)
m) Cậu Vàng đi đời rồi ông Giáo ạ. (Nam Cao, Lão Hạc)
n) Vũ Thị Thiết, người con gái quê ở Nam Xương, tính đã thuỳ mị nết na, lại
thêm tư dung tốt đẹp. (Nguyễn Dữ, Chuyện người con gái Nam Xương)

Gợi ý làm bài
Câu
a
b
c
d
e
f

Các thành phần biệt lập
Tình thái
Cảm
Gọi đáp
Phụ chú
thán
có lẽ
 
 
 
 
Chao ôi  
 
Chả nhẽ
 
 
 
 
 
 
bạn thân của
tôi
 
 
Bầu ơi
 
 
 
 
tôi nghĩ vậy

Gợi ý làm bài
Câu
g
i
k
l
m
n

Các thành phần biệt lập
Tình thái
Cảm
Gọi đáp
Phụ chú
thán
Hình như
 
 
 
 
 
 
ngôi nhà
chung của
chúng ta
 
Ôi
 
 
 
 
 
Hôm nay tôi đi
học
 
 
Ông giáo  
ạ
 
 
 
người con gái
quê ở Nam

Bài tập 2: Tìm thành phần phụ chú (chêm xen) được sử dụng trong
các câu sau và cho biết chúng làm rõ thêm nội dung gì.
a. Thanh rút khăn lau mồ hôi trên trán - bên ngoài trời nắng gắt - rồi
thong thả đi bên bức tường hoa thấp chạy thẳng đến đầu nhà.
(Thạch Lam, Dưới bóng hoàng lan)
b. Gạch mát và phủ rêu khiến Thanh nhớ lại hai bàn chân xinh xắn của
Nga, ngày nào, đi trên đó.
(Thạch Lam, Dưới bóng hoàng lan)
c. Tuy nhiên, ông thường xuyên bị thanh tra Gia-ve (người luôn ngờ vực
vể nhân thân của ông) rình mò, theo dõi.
(Phần tóm tắt tác phẩm Những người khốn khổ)
d. Sáng nay, thằng lớn của tôi – mười lăm tuổi, lúc cho nó ăn đã sơ ý mở
hết cửa, thế là nó vù đi.
(Nguyễn Quang Sáng, Con khướu sổ lồng)

Bài tập 2: Tìm thành phần phụ chú được sử dụng trong các câu sau
và cho biết chúng làm rõ thêm nội dung gì.
e. Bởi vì… bởi vì… (San cúi mặt và bỏ tiếng Nam dùng tiếng Pháp), người
ta lừa dối anh.
(Nam Cao, Sống mòn)
f. Thanh định rõ nhìn: con mèo của bà chàng, con mèo già vẫn chơi đùa
với chàng ngày trước.
(Thạch Lam, Dưới bóng hoàng lan)
g. Tôi sinh ra trên một cù lao giữa sông Tiền. Nói là cù lao nổi lên giữa
con sông nhưng cũng lớn lắm – cù lao có đến ba làng: Mỹ Tân, Mỹ Phú,
Mỹ Hòa.
h.  Tuồng này có một ông vua; hai ông quan – một nịnh, một trung; một
anh hề.

Gợi ý làm bài
Câu Thành phần chêm xen
Bổ sung thông tin
a bên ngoài trời nắng gắt Giải thích vì sao “Thanh rút khăn lau mồ
hôi trên trán”
b ngày nào
Chêm xen cụm từ chỉ thời gian quá khứ vào
giúp cho hành động “nhớ lại” của Thanh trở
nên hợp lí; và hình ảnh “hai bàn chân xinh
xắn của Nga đi trên đó” sống động hơn
trong kí ức của Thanh.
c

người luôn ngờ vực vể Giải thích rõ hơn về bản chất con người
nhân thân của ông
công cụ của Gia-ve cũng như thái độ của
Gia-ve đối với Giăng Văn-giăng. Nhờ việc
giải thích đó mà mọi hành động quyết liệt,
lạnh lùng của Gia-ve khi đối mặt với Giăng
Văn-giăng trở nên dễ hiểu hơn.

Gợi ý làm bài
Câu Thành phần chêm xen
Bổ sung thông tin
d mười lăm tuổi
Bổ sung ý nghĩa về đặc điểm về độ tuổi của
người con, nhờ đó giúp người đọc dễ đồng
cảm với hành động bất cẩn của người con
đã làm bay mất con khướu.
e San cúi mặt và bỏ tiếng Giúp tăng sức biểu cảm, bổ sung thêm ý
Nam dùng tiếng Pháp nghĩa phụ chú về hành động cùng lời nói
ngập ngừng của nhân vật.
f
con mèo già vẫn chơi
Giải thích rõ hơn về sự thân thiết của con
đùa với chàng ngày
mèo với Thanh, giúp hiểu rõ hơn về tình
trước.
cảm của Thanh với con mèo gắn với những
 
kỉ niệm trong quá khứ.

Gợi ý làm bài
Câu Thành phần chêm xen
g cù lao có đến ba làng:
Mỹ Tân, Mỹ Phú, Mỹ
Hòa.
h
một nịnh, một trung

Bổ sung thông tin
Bổ sung ý nghĩa phụ chú cho cụm từ “
cũng lớn lắm”, giúp người đọc hiểu rõ hơn
độ rộng lớn của cù lao.
Bổ sung ý nghĩa phụ chú cho cụm từ “ hai
ông quan”, giúp người đọc hiểu rõ hơn về
dụng ý xây dựng nhân vật của của vở
tuồng.

Bài tập 3: Xác định và gọi tên các thành phần biệt lập trong các phần
trích sau và cho biết tác dụng của các thành phần biệt lập đó:
a. Ngoài cửa sổ bấy giờ những bông hoa bằng lăng đó thưa thớt - cái
giống hoa ngay khi mới nở, màu sắc đó nhợt nhạt. Hẳn có lẽ vì đã sắp
hết mùa, hoa đó vãn trên cành, cho nên mấy bông hoa cuối cùng còn sót
lại trở nên đậm sắc hơn.(Nguyễn Minh Châu - Bến quê)
b. Ông lão bỗng ngừng lại, ngờ ngợ như lời mình không được đúng lắm.
Chả nhẽ cả bọn ở làng lại đốn đến thế được. (Kim Lân - Làng)
c. Chúng tôi, mọi người - kể cả anh, đều tưởng con bé sẽ đứng yên đó
thôi." (Nguyễn Quang Sáng - Chiếc lược ngà)
d. "Cũng may mà bằng mấy nét vẽ, họa sĩ ghi xong lần đầu gương mặt của
người thanh niên" (Nguyễn Thành Long - Lặng lẽ Sa Pa)

Bài tập 3: Xác định và gọi tên các thành phần biệt lập trong các phần
trích sau và cho biết tác dụng của các thành phần biệt lập đó:
e. “- Có một nàng Bạch Tuyết các bạn ơi
Với lại bảy chú lùn rất quấy!”
- Mười chú chứ, nhìn xem, trong lớp ấy”
(Ôi những trận cười trong sáng đó lao xao).
(Hoàng Nhuận Cầm – Chiếc lá đầu tiên)
f. Trẻ con chúng tôi la ó, té nhau, reo hò. Ôi, con suối; con suối khi nó cạn,
chúng tôi ngẩn ngơ. Chúng tôi thỏa thuê tắm, khi ra về tiếng ào ào vọng
mãi.
(Duy Khán - Tuổi thơ im lặng)

Bài tập 3: Xác định và gọi tên các thành phần biệt lập trong các phần
trích sau và cho biết tác dụng của các thành phần biệt lập đó:
g. Cả ba cùng chạy vào, cùng nói:
– Bác Tài ơi, bác có đi với chúng cháu đến nhà lão Miệng không? Chúng
cháu đến nói cho lão biết, từ nay chúng cháu không làm cho lão ăn nữa.
Chúng cháu cũng như bác, lâu nay vất vả nhiều rồi, nay phải nghỉ ngơi
mới được.
(Truyện ngụ ngôn Việt Nam, Chân, Tay, Tai,
Mắt, Miệng)
h. Giữa dây buộc một miếng vải đỏ hay một vật bất kì làm dấu (gọi là tâm
điểm) để xác định đội thắng. (Trần Thị Ly - Kéo co)

Gợi ý làm bài

Câu
Thành phần biệt lập
a Thành phần phụ chú: cái giống
hoa ngay khi mới nở, màu sắc
đó nhợt nhạt
Thành phần tình thái: có lẽ
b Thành phần tình thái trong câu:
chả nhẽ.
c Thành phần phụ chú trong câu:
Kể cả anh
d Thành phần tình thái: Cũng may

Tác dụng
Bổ sung thêm thông tin cho đối tượng
được nhắc đến trong câu (loài hoa bằng
lăng)
Bộc lộ sự đánh giá không chắc chắn.
Thể hiện cách nhìn của người nói đối
với sự việc được nói đến trong câu.
Bổ sung thêm thông tin, làm rõ đối
tượng “mọi người”
Thể hiện thái độ phấn khởi trước những
cảm nhận của ông họa sĩ về nhân vật
anh thanh niên.

Gợi ý làm bài
Câu Thành phần biệt lập
e Thành phần phụ chú:
(Ôi những trận cười
trong sáng đó lao xao)
f Thành phần cảm thán:
Ôi
g Thành phần gọi đáp:
Bác Tai ơi
h

Tác dụng
Làm rõ cảm xúc hồn nhiên, trong sáng
trước trò đùa tuổi học trò.

Bày tỏ cảm xúc của lũ trẻ trước con
suối.
Ơi là thành phần gọi – đáp mà các nhân
vật (các bộ phận khác) dùng để gọi
nhân vật bác Tai.
Thành phần phụ chú: gọi Bổ sung thông tin về tên gọi của việc
là tâm điểm
xác định vị trí “giữa dây buộc một
 
miếng vải đỏ hay một vật bất kì làm
dấu”.

Bài tập 4. Đặt 4 câu có chứa các thành phần biệt lập đã học. Gạch
chân dưới thành phần biệt lập trong câu và cho biết đó là thành phần gì.
Gợi ý làm bài
- Hình như dạo này cậu ấy có vẻ gầy đi. (Thành phần tình thái: Hình như)
- Trời ơi, chỉ còn hai tháng nữa là kết thúc năm học – khoảng thời gian cuối
cùng trước khi tôi phải rời xa các bạn để đi theo ba mẹ. (Thành phần cảm
thán: Trời ơi; thành phần phụ chú: khoảng thời gian cuối cùng trước khi tôi
phải rời xa các bạn để đi theo ba mẹ. )
- Thưa thầy, em làm đủ bài tập thầy giao rồi ạ. (Thành phần gọi – đáp: Thưa
thầy)
- Trong bài học 6, tôi rất ấn tượng với tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa – một truyện
ngắn nổi tiếng của nhà văn Nguyễn Thành Long. (Thành phần phụ chú:
một truyện ngắn nổi tiếng của nhà văn Nguyễn Thành Long).