UNFOLDING THE NAPKIN
Copyright © Dan Roam, 2009
All rights reserved including the right of reproduction in whole or in
part in any form.
Bản dịch này được xuất bản theo thỏa thuận với Portfolio, một thành
viên của Penguin Group (USA) Inc..
Bản tiếng Việt © NXB Trẻ, 2014

BIỂU GHI BIÊN MỤC TRƯỚC XUẤT BẢN DO THƯ VIỆN KHTH TP.HCM THỰC HIỆN

General Sciences Library Cataloging-in-Publication Data

Roam, Dan
Hình vẽ thông minh : giải quyết vấn đề phức tạp bằng hình ảnh giản đơn / Dan Roam
; Lâm Đặng Cam Thảo dịch. - T.P. Hồ Chí Minh : Trẻ, 2014.
416tr. : minh họa ; 20,5cm.
Nguyên bản : Unfolding the napkin.
1. Giải quyết vấn đề -- Hỗ trợ âm thanh hình ảnh. 2. Quản lý -- Hỗ trợ âm thanh hình
ảnh. I. Lâm Đặng Cam Thảo. II. Ts: Unfolding the napkin.
658.403 -- dc 22
R628

HÌNH VẼ THÔNG MINH

Biến những nét vẽ nguệch ngoạc thành công cụ hữu ích
để giải quyết vấn đề
Dan Roam là tác giả của cuốn sách bán chạy Chỉ cần mẩu khăn
giấy: Giải quyết vấn đề và bán mọi ý tưởng bằng hình vẽ. Được tạp
chí Fast Company công nhận là “Cuốn sách quản trị hay nhất”
năm 2008 và được London Times bình chọn là “Cuốn sách kinh
doanh sáng tạo hay nhất trong năm”, Chỉ cần mẩu khăn giấy đã
được dịch ra tám thứ tiếng. Với vai trò chủ tịch Digital Roam
Inc., Dan đã giúp các nhà lãnh đạo của nhiều tập đoàn lớn như
Microsoft, Google, Wal-Mart, Ngân hàng Dự trữ Liên bang,
Boeing và Thượng viện Hoa Kỳ giải quyết các vấn đề phức tạp
bằng phương pháp tư duy hình ảnh. Dan và chiếc bảng trắng
của ông đã xuất hiện trên kênh CNN, MSNBC, ABC News,
Fox News, và NPR. Dan hiện sống tại San Francisco. Để tham
dự các buổi hội thảo “Chỉ cần mẩu khăn giấy” của Dan, hãy
đăng ký tại trang web www.thebackofthenapkin.com

Tặng Sophie và Celeste,
những người thực sự nắm giữ chiếc đũa thần

MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU: KHĂN GIẤY, ỨNG DỤNG
NGÀY 1: NHÌN
NGÀY 2: THẤY

45
111

NGÀY 3: HÌNH DUNG

277

NGÀY 4: TRÌNH BÀY

367

PHỤ LỤC: ĐÁP ÁN CỦA TÔI
CHO NHỮNG BÀI TẬP THỬ THÁCH

409

11

PHẦN MỞ ĐẦU

KHĂN GIẤY, ỨNG DỤNG

Vì sao phải sử dụng Hình vẽ thông minh?
Sau hai mươi lăm năm giúp đỡ các nhà lãnh đạo khắp thế giới,
tôi đã rút ra ba bài học sau:
1. Không có cách nào tốt hơn để khám phá một ý tưởng mới

bằng việc phác họa một hình ảnh đơn giản.
2. Không có cách nào nhanh hơn để phát triển và thử nghiệm

một ý tưởng bằng việc phác họa một hình ảnh đơn giản.
Phần mở đầu

11

3. Không có cách nào hiệu quả hơn để chia sẻ một ý tưởng với

người khác bằng việc phác họa một hình ảnh đơn giản.
Cuốn sách này chứa đựng nhiều công cụ, quy tắc và khái
niệm, nhưng cuối cùng nó chỉ quy về duy nhất một điều: cách
phác họa nên hình ảnh đơn giản đó.

Cẩm nang hướng dẫn giải quyết vấn đề
bằng hình vẽ
Cuốn sách này là phần tiếp theo của cuốn Chỉ cần mẩu khăn
giấy: Giải quyết vấn đề và bán mọi ý tưởng bằng hình vẽ. Trong
cuốn sách đó, tôi đã nói về việc sử dụng hình vẽ như một cách
giải quyết mọi vấn đề, đồng thời giới thiệu một bộ công cụ
và quy tắc nhằm giúp mọi người tạo ra những hình vẽ để giải
quyết vấn đề của chính mình.
Trong cuốn sách thứ hai này, tôi sẽ trình bày cụ thể cách
thức và quy trình giải quyết vấn đề trong thế giới thực bằng
hình vẽ. Từng công cụ và quy tắc mà tôi đã giới thiệu trong
cuốn Chỉ cần mẩu khăn giấy đều xuất hiện trở lại, chỉ có điều
lần này, chúng ta sẽ từng bước kết hợp chúng với nhau, áp
dụng lối tư duy giải quyết vấn đề bằng hình ảnh vào thực tiễn
cuộc sống.
Hãy xem cuốn Chỉ cần mẩu khăn giấy như phần mở đầu cho
lối tư duy giải quyết vấn đề bằng hình ảnh, còn cuốn Hình vẽ
thông minh như cẩm nang hướng dẫn thực hành cụ thể.
12

Hình vẽ thông minh

Khóa tự học kéo dài bốn ngày
Cuốn sách này được trình bày như một khóa học kéo dài bốn
ngày về cách tư duy giải quyết vấn đề bằng hình ảnh: phương
pháp tiếp cận chủ yếu của tôi là phác họa từng hình ảnh, đưa
chúng ta từ chỗ “tôi không biết vẽ” đến “đây là bức hình tôi vẽ
mà tôi nghĩ có thể cứu cả thế giới”.
Vì sao phải bốn ngày? Có hai lý do: Thứ nhất, theo kinh
nghiệm của bản thân tôi, đó là khoảng thời gian cần thiết để
nắm bắt tất cả các bài học theo cách có ý nghĩa. Thứ hai, như
chúng ta sẽ sớm nhận thấy, quy trình tư duy bằng hình ảnh
thường được chia thành bốn bước, và việc chỉ rõ từng bước
một sẽ khiến cho toàn bộ phương pháp tiếp cận trở nên có ý
nghĩa trọn vẹn.
Nhưng bốn ngày là một khoảng thời gian dài đối với các
nhà kinh doanh để họ tạm dừng công việc thường nhật và học
hỏi điều gì đó mới mẻ. Vậy nên khóa học này sẽ đề cập đến
mối bận tâm đó bằng hai hình ảnh cụ thể: củ cà rốt và cây gậy.
Phần mở đầu

13

Cây gậy

Củ cà rốt
(Cả hai đều có tác dụng)

Cây gậy nói rằng chúng ta có nhiều thứ để tìm hiểu; còn củ cà rốt lại cho biết
chúng ta có thể biến nó thành một phần công việc thực tế của mình.

Cây gậy nói: “Đúng vậy, có rất nhiều thông tin trong cuốn
sách này, và tất cả đều quan trọng. Bạn chỉ mất bốn ngày để
tìm hiểu chúng và hãy đảm bảo bám sát vấn đề. Vì vậy, hãy sẵn
sàng và cầm bút lên.”
Bằng phương pháp tiếp cận khả quan hơn, củ cà rốt nói:
“Nếu thực hiện đúng cách, chúng ta sẽ không cần 'dừng những
việc đang làm'. Đây là cuốn sách hướng dẫn thực hành, vì vậy,
bạn có thể áp dụng vào công việc thực tế của mình. Thay vì chỉ
nhìn vào các tình huống nghiên cứu giả định, bạn nên áp dụng
vào một số vấn đề tại nơi làm việc – bằng cách đó, bạn có thể
nhận thấy mức độ hiệu quả của lối tư duy hình ảnh và đồng
thời bắt tay vào giải quyết các vấn đề cụ thể.”
14

Hình vẽ thông minh

Tóm lược: Chỉ cần mẩu khăn giấy
trên một mẩu khăn giấy
Nếu bạn đã đọc cuốn Chỉ cần mẩu khăn giấy, tôi xin giới thiệu
sơ lược về cuốn sách mà bạn đang cầm trên tay: cuốn sách này
chứa đựng cùng nội dung nhưng được trình bày theo cách chi
tiết và tương tác hơn. Nếu bạn chưa đọc cuốn Chỉ cần mẩu
khăn giấy, hãy lướt qua phần tóm tắt ngắn gọn sau đây:

Hình vẽ
nào?

Vấn đề
gì?

thể
ta có
g
n
ú
h
đề
C
t vấn
ế
y
u
q
.
giải
ình vẽ
bằng h

Chỉ cần mẩu khăn giấy:
chúng ta có thể giải
quyết vấn đề bằng
hình vẽ.

Ai?

Chỉ cần

N GIẤY

MẨU KHĂ

Tôi tin rằng chúng ta có thể giải quyết các vấn đề của mình
– cho dù đó là vấn đề gì – bằng cách tạo ra những hình vẽ đơn
giản. Chỉ cần mẩu khăn giấy xoay quanh ba chủ đề chính: vấn
Phần mở đầu

15

đề gì có thể được giải quyết bằng hình vẽ, hình vẽ nào có khả
năng giải quyết vấn đề, và ai có thể vẽ được những hình vẽ đó.
Dưới đây là câu trả lời:
1.

Vấn đề gì? Mọi vấn đề. Bất cứ vấn đề nào có khả năng được
trình bày rõ, chúng ta đều có thể “điểm mặt chỉ tên” chúng
một cách rõ ràng hơn qua hình vẽ.

2. Hình vẽ nào? Những hình vẽ đơn giản. Nếu vẽ được một

hình vuông, hình tròn, hình que, và một mũi tên kết nối
chúng với nhau, chúng ta có thể thực hiện được bất kỳ hình
vẽ nào trong cuốn sách này.
3. Ai?

Tất cả chúng ta. Bởi chúng ta được sinh ra là những
người tư duy hình ảnh (ngay cả khi chúng ta không nghĩ về
mình như thế). Những hình ảnh mà chúng ta cần có đơn
giản đến mức tôi tin rằng bất cứ ai cũng có thể giải quyết
các vấn đề bằng hình vẽ một cách dễ như trở bàn tay.

Vấn đề gì?
Tất cả các vấn đề.
Hình vẽ nào?
Những hình vẽ đơn giản.
Ai? Tất cả chúng ta.

Hình vẽ
nào?

gì?
Vấn đề
các
Tất cả
vấn đề.

thể
ta có
đề
Chúng
ết vấn
y
u
q
i
ả
.
gi
ình vẽ
bằng h

Chỉ cần

N GIẤY

MẨU KHĂ
16

Hình vẽ thông minh

Những
hình vẽ
đơn giản

Ai?
Tất cả
ta
chúng

Khi đã trả lời được ba câu hỏi trên, Chỉ cần mẩu khăn giấy
sẽ giới thiệu một quy trình và bộ công cụ để giúp mọi người
nhanh chóng giải quyết những vấn đề phức tạp bằng hình vẽ
đơn giản.

Bắt đầu: sẵn sàng vẽ
Năm ngoái, khi tham dự một cuộc họp kinh doanh, chỉ trong
một ngày, tôi đã thấy tất cả những gì mà mình tin có thể chứng
minh cho sức mạnh của hình vẽ. Đó là một minh họa tuyệt vời
về mức độ đơn giản của lối tư duy hình ảnh trong công việc,
nhưng điều tuyệt vời hơn cả là nó chỉ ra những vị trí mà các
hình vẽ nên được sử dụng nhằm đem lại hiệu quả cao nhất.
Mùa hè năm ngoái, ban giám đốc của một công ty tài chính
lớn – hãy gọi đó là AmericanWay Financial(*) – đã mời tôi tổ
chức một buổi hội thảo tư duy hình ảnh tại cuộc họp lãnh đạo
thường niên. AmericanWay đã hoàn tất một năm tài khóa kỷ
lục, và ban giám đốc muốn tổ chức một buổi họp kích thích tư
duy để tận dụng nguồn năng lượng tích cực này. Ban giám đốc
cho rằng phương pháp giải quyết các vấn đề bằng hình ảnh
nghe có vẻ thú vị, và tôi đã vui vẻ nhận lời.

* Đây không phải là tên thật của công ty. Tất cả các câu chuyện trong cuốn sách
này đều có thật, nhưng trong một số trường hợp, các công ty yêu cầu tôi không
sử dụng tên thật của họ. Khi sử dụng tên thật của một công ty nào đó, nghĩa là
tôi đã được họ đồng ý.
Phần mở đầu

17

Tôi rất mong đợi đến ngày diễn ra hội thảo: các giám đốc
tài chính thường tin rằng hình ảnh duy nhất đáng chú ý là biểu
đồ giá cổ phiếu, nên đây sẽ là cơ hội để tôi chỉ cho các vị khán
giả đầy hoài nghi này cách sử dụng các hình ảnh đơn giản để
giải quyết vấn đề. Đây cũng là dịp để tôi tìm hiểu thêm về cách
thức hoạt động bên trong một công ty tài chính lớn.
NGÀY HOẠT ĐỘNG KINH DOANH RƠI VÀO BẾ TẮC

Vào buổi sáng của ngày diễn ra hội thảo, tình hình kinh tế
nước Mỹ bắt đầu đi xuống. Trước đó một tuần, khi cuộc khủng
hoảng tài chính 2008 lan rộng, Quốc hội Mỹ vẫn chưa quyết
định thông qua gói cứu trợ trị giá 700 tỷ đôla cho thị trường
tài chính. Trong bối cảnh bất ổn đó, chỉ số Dow đã mất 20%
giá trị, đánh dấu tuần thấp nhất trong lịch sử của chỉ số này.
Nhưng khi tuần mới bắt đầu – tuần diễn ra hội thảo của tôi –
nguồn tiền cứu trợ bắt đầu được rót xuống. Vào thứ Hai, thị
trường phục hồi khi chỉ số Dow đạt mức kỷ lục trong ngày, cao
nhất trong vòng 27 năm qua. Mọi người thở phào nhẹ nhõm,
tin chắc rằng điều tồi tệ nhất đã qua đi.
Cho đến thứ Tư...
Khi thức dậy vào sáng hôm đó tại phòng khách sạn và mở
máy tính để kiểm tra lần cuối bài phát biểu của mình, tôi bật
tivi xem tin tức. Ngay từ đầu ngày, thị trường đã bắt đầu có dấu
hiệu “chảy máu” trở lại. Khi liếc nhìn qua lại giữa máy tính và
tivi, tôi tự hỏi liệu khán giả có tập trung lắng nghe những điều
18

Hình vẽ thông minh

mà mình sắp trình bày. Thế giới tài chính đang sụp đổ quanh
chúng tôi.
Rồi có điều gì đó bỗng ám ảnh tôi: khi thử phác họa một
vài hình ảnh làm ví dụ, tôi đã chuyển nội dung cuộc hội thảo
từ một bài tập tư duy định hướng mục tiêu sang buổi tư duy
hình ảnh về những gì đang diễn ra trong thế giới thực. Tôi vẫn
sử dụng các công cụ và quy tắc tư duy hình ảnh tương tự, chỉ
thay đổi kiểu câu hỏi.
Sử dụng chức năng vẽ trên máy tính bảng, tôi đã thay đổi
một số hình ảnh phác họa trong bài phát biểu. Trong vòng
30 phút, tôi đã biến một buổi hội thảo chứa đầy khái niệm
thành một cuộc trò chuyện thực tế. Dù không nắm rõ chi tiết
về tình hình tài chính bên trong AmericanWay, nhưng tôi nghĩ
là không cần thiết: những người tham dự đều biết rất rõ. Kinh
nghiệm mách bảo rằng tôi chỉ cần thiết lập đúng khuôn khổ và
khởi điểm của vấn đề, các vị giám đốc điều hành ở đây sẽ phác
họa được tình hình hiện tại và tương lai của AmericanWay
một cách rõ nét hơn bất kỳ ai khác.
Khi buổi hội thảo bắt đầu, tôi trình bày các công cụ tư duy
hình ảnh, sau đó yêu cầu các nhà điều hành chia thành các
nhóm nhỏ để họ có thể vẽ ra những ý tưởng của riêng mình.
Đến trưa, hàng chục hình vẽ được treo trên tường, thể hiện
những gì đang diễn ra trên thị trường, và quan trọng hơn là
những gì mà AmericanWay có thể làm để đối mặt với nó. Bất
kể những tin tức bất ổn vào sáng hôm đó, rõ ràng là phương
pháp tư duy hình ảnh đã gây ra tác động mạnh mẽ; các vị giám
Phần mở đầu

19

đốc điều hành nấn ná trong phòng, không ngừng chỉ trỏ và
bàn tán về các hình vẽ.
Nhưng vào giờ ăn trưa, chúng tôi nhận được nhiều tin xấu
hơn. Trong suốt ba giờ đồng hồ diễn ra hội thảo, chỉ số Dow đã
giảm vài trăm điểm – đủ để làm bốc hơi toàn bộ lợi nhuận của
những ngày trước đó – và vẫn đang tiếp tục trên đà đi xuống.
Cuộc khủng hoảng chẳng những không chấm dứt mà dường
như không ai có đủ khả năng để khiến nó dừng lại. Sau nhiều
tháng diễn biến phức tạp, nền kinh tế toàn cầu mà chúng ta
biết thực sự đang hấp hối. Điều đó có nghĩa là AmericanWay
cũng không thể khác đi được.

Vào ngày tôi
nhận được thư
mời, cổ phiếu của
AmericanWay đạt
mức cao nhất từ
trước đến nay.

20

Hình vẽ thông minh

Vào giờ ăn trưa
của ngày diễn ra
hội thảo, nền kinh
tế Mỹ lao dốc.

VÂNG, THƯA SẾP, CHÚNG TA SẼ LÀM GÌ?

Sau bữa trưa, tôi ngồi ở phía cuối phòng. Diễn giả tiếp theo
là Tổng giám đốc của công ty. Dù biết rằng Mike đã triệu tập
được tất cả các giám đốc điều hành tham dự hội thảo, nhưng
tôi tự hỏi ông ấy sẽ dùng cách nào để nhắc đến tình cảnh bi
đát của nền kinh tế trong hình hài con gorilla khổng lồ đang
chễm chệ giữa phòng.
Liệu Mike có hoãn cuộc hội thảo và yêu cầu mọi người trở
lại phòng làm việc để dựng lên các loại rào chắn nhằm dập tắt
khủng hoảng? Liệu ông ấy có triệu tập một nhóm nhà điều
Phần mở đầu

21

hành ưu tú nhất và cùng nhau “ẩn nấp” tại một căn phòng nào
đó trong khách sạn để âm thầm đề ra các kế sách tiếp theo?
Hay ông ấy sẽ hành động như thể không có gì xảy ra và vẫn để
cuộc hội thảo diễn ra theo đúng kế hoạch? Là “kẻ ngoại đạo”
duy nhất trong phòng, tôi hy vọng sẽ được chứng kiến một
tấm gương lãnh đạo trong thời khắc khủng hoảng.
Và đó chính là những gì mà tôi đã nhìn thấy. Dẹp bỏ mọi lời
nhận xét được chuẩn bị sẵn sang một bên, Mike bước lên sân
khấu, nhìn khắp khán phòng, và thực hiện một bài phát biểu
trung thực, chân thành, nghiêm túc và thiết thực nhất mà tôi
từng nghe. Một bài phát biểu trên cả tuyệt vời.
Trong vòng một giờ đồng hồ, Mike không tìm cách che
giấu bất cứ điều gì. Ông nói rằng không ai, kể cả ông lẫn những
người có mặt trong căn phòng này, từng trải qua một cuộc
khủng hoảng với quy mô và tốc độ như thế. Dù không thể hứa
hẹn liệu AmericanWay còn có thể hoạt động trong vòng một
năm tới hay không, nhưng ông hiểu khả năng lên kế hoạch
và điều hành gần như hoàn hảo của nhóm trong những năm
trước đã giúp AmericanWay ở vào điều kiện tốt nhất để có thể
chống chọi với cơn bão này.
Mike nói rằng chính những người có mặt trong căn phòng
này sẽ cùng chịu trách nhiệm về những gì xảy ra tiếp theo tại
AmericanWay. Nếu công ty vượt qua được khó khăn và trụ
vững, đó là nhờ ở công sức của những người hiện diện trong
căn phòng này. Còn ngược lại, nếu AmericanWay thất bại, đó
cũng là do quyết định của chính những người có mặt tại đây.
22

Hình vẽ thông minh

Câu nói đó khiến mọi người chú ý, và Mike bắt đầu sử
dụng chiến thuật. Mike phác họa bốn chiến lược mà ông tin
tưởng sẽ là con đường sống của AmericanWay. Thứ nhất: thu
hồi tất cả các khoản đầu tư ở những “điểm ngọt” mà công ty
củng cố bấy lâu; hay nói cách khác, tạm dừng các hoạt động
ở thị trường cao cấp và thị trường thấp cấp để tập trung vào
thị trường trung cấp. Thứ hai: chấp nhận AmericanWay được
định vị để trở thành “người theo sau nhanh nhạy” trong hoạt
động phát triển sản phẩm hơn là kẻ dẫn dắt thị trường; hay nói
cách khác, hãy để người khác thực hiện những đầu tư rủi ro
vào các hoạt động sáng tạo, sau đó theo dõi và áp dụng những
gì đem lại hiệu quả. Thứ ba: phải thật nhanh nhạy về nhu cầu
khách hàng; hay nói cách khác, dừng việc lắng nghe chính
mình và hãy bắt đầu lắng nghe ý kiến khách hàng. Cuối cùng:
củng cố mọi hoạt động kinh doanh xoay quanh kết cấu hạ
tầng cốt lõi của công ty; hay nói cách khác, loại bỏ những quy
trình tốn kém tại các văn phòng khắp cả nước. Đó là một buổi
nói chuyện cứng rắn và thực tế, chính là điều mà những người
có mặt trong phòng cần nghe. Mike đã làm những gì mà một
Tổng giám đốc cần làm: tập hợp đội hình, vạch ra một tầm
nhìn rõ ràng, và chia nhỏ để mọi người có thể “tiêu hóa” từng
phần một. Dù không phải là nhân viên của công ty, nhưng vào
thời điểm kết thúc hội thảo, tôi cũng cảm thấy mình đã sẵn
sàng tham gia vào “trò chơi” tài chính này.
Nhưng có một vấn đề với cuộc nói chuyện của Mike. Buổi
tối hôm đó, một thành viên của ban giám đốc tiến hành một
Phần mở đầu

23

cuộc bỏ phiếu không chính thức và kết quả thật bất ngờ. Mọi
người đều hài lòng về niềm đam mê, sự chân thành và cách giải
thích rõ ràng của Mike, nhưng vấn đề là một giờ sau, không ai
biết mình thực sự nên làm gì.
CHỐT KIỂM TRA 1

Chúng ta sẽ tiếp tục với câu chuyện này, nhưng trước hết, hãy
bắt đầu tương tác với nhau. Hãy làm một bài kiểm tra nhanh.
Không cần rà soát lại phần nội dung vừa trình bày, hãy suy nghĩ
trong chốc lát và ghi lại những chiến lược cơ bản của Mike
dành cho AmericanWay, càng nhiều càng tốt.
Nếu bạn cảm thấy tim hơi lạc nhịp hoặc nghĩ “Thôi rồi!”,
chào mừng bạn đến với “câu lạc bộ các cuộc họp” – câu lạc bộ
của những người thông minh bị choáng ngợp trước dữ liệu
bằng lời (ngôn từ) đến nỗi khó nhận biết nên chú ý vào đâu.
Dù sao thì chúng ta cũng nên cùng làm bài tập này. Hãy xem
bạn có thể nhớ được bao nhiêu chiến lược của Mike.
• _______________________________________________
• _______________________________________________
• _______________________________________________
• _______________________________________________
• _______________________________________________
Bạn có thể nhớ được bao nhiêu chiến lược? Một? Không
sao cả: tin hay không tùy bạn, nhưng đó là con số trung bình
24

Hình vẽ thông minh

được đưa ra bởi những người thực sự có mặt tại hội trường.
Hai càng tốt; ba cũng đáng kể. Nhưng quả là tuyệt vời nếu
bạn có thể nhớ được bốn chiến lược. (Còn nếu bạn nhớ được
năm, có điều gì mới xuất hiện chăng, bởi Mike chỉ đưa ra có
bốn chiến lược?)
Đây là một ví dụ hơi bất công cho bạn. Tôi không cảnh báo
trước với bạn rằng sẽ có một bài trắc nghiệm nhỏ, tôi cũng
không nhấn mạnh những điểm mà bạn cần chú ý trong câu
chuyện. Nếu nói như vậy thì Mike cũng không làm điều đó.
Hãy nhớ, ông ấy chỉ bước lên sân khấu và nói. Đó là một bài
phát biểu đầy hứng khởi, nhưng tôi nhớ là không thấy vị giám
đốc điều hành nào ghi chép lại những điểm cần chú ý, và ngoài
bản thân mình ra, Mike không có bất kỳ công cụ hỗ trợ nào để
khiến cho quan điểm của mình trở nên rõ ràng, khác biệt và
dễ nhớ.
Bất kể bạn nhớ được bao nhiêu chiến lược của Mike, bài
học ở đây là: dù buổi nói chuyện hấp dẫn, khơi gợi cảm hứng
đến mức nào, chúng ta cần nhận biết được giới hạn của ngôn
từ. Xin nói rõ là không có gì sai với việc sử dụng ngôn từ. Vấn
đề là chỉ ngôn từ thôi thì chưa đủ.
NẾU NGÔN TỪ CHƯA ĐỦ, VẬY CHÚNG TA CẦN BỔ SUNG
ĐIỀU GÌ?

Buổi sáng sau ngày diễn ra hội thảo, tôi nhận được cuộc gọi từ
một vị giám đốc điều hành, người đã thực hiện cuộc bỏ phiếu
Phần mở đầu

25

không chính thức. Anh ấy mời tôi tham dự một cuộc họp bất
thường. Khi tôi đến nơi, sáu vị lãnh đạo cấp cao từng tham dự
buổi hội thảo trước đó đang vẽ lên các bảng lật. Tôi nhận được
một bản thảo về bài phát biểu của Mike, trong đó bốn chiến
lược của ông đã được đánh dấu. Người tổ chức thăm dò ý kiến
đã hỏi liệu tôi có sẵn lòng giúp họ tạo ra một chuỗi hình ảnh
để làm rõ thông điệp của Mike, đồng thời giúp các giám đốc
điều hành nắm rõ hơn về định hướng này.
Dĩ nhiên là tôi không đợi được hỏi đến lần thứ hai. Trong
một giờ tiếp theo, chúng tôi đã phác thảo các hình ảnh và trò
chuyện. Cuối cùng, chúng tôi đưa ra được bốn hình ảnh sau:

VỊ TRÍ THỊ TRƯỜNG

Chi
phí

ĐỔI MỚI SẢN PHẨM
I
G PHẢ
KHÔN
G TA
CHÚN

CHÚNG
TA

Dịch vụ

Tập trung lực lượng để hướng đến thị trường trung cấp.
Sẵn sàng làm người theo sau nhanh nhạy.

26

Hình vẽ thông minh

G TA
HẢI
KHÔNG P
A
CHÚNG T

CHÚN

3

HIỂU KHÁCH HÀNG

KHÔNG PHẢI
CHÚNG TA

CHÚNG TA

4

KHÁCH HÀNG

HẠ TẦNG HIỆU QUẢ

Lắng nghe ý kiến
khách hàng, không chỉ
ý kiến của chính mình.
Chấm dứt việc chi
tiêu dàn trải.

KHÔNG PHẢI
ỮA
CHÚNG TA N

CHÚNG TA

Suốt ngày hôm đó, những hình ảnh này đã được chuyển
đến các vị giám đốc điều hành. Bởi vì chúng đơn giản, rõ ràng
và sinh động nên ý kiến phản hồi rất tích cực. Bên cạnh việc
được khơi nguồn cảm hứng từ một bài phát biểu, giờ đây, mọi
người đều có thể thấy được ý nghĩa trong lời nói của Mike, có
thể thực sự thấy tầm nhìn của ông ấy.
Đây chính là nơi các hình vẽ bắt đầu phát huy tác dụng. Dù
chúng ta đích thân vẽ chúng, thấy chúng, hoặc trò chuyện về
chúng, các hình vẽ cũng góp phần rất lớn trong việc làm tăng
khả năng tư duy, khả năng ghi nhớ và hành động của chính
chúng ta. Nếu bạn đã biết được điều đó, cuốn sách này sẽ giúp
Phần mở đầu

27

bạn củng cố hơn nữa khả năng giải quyết vấn đề bằng lối tư
duy hình ảnh. Nếu bạn không biết hoặc lo rằng mình không
vẽ được, cuốn sách này sẽ đặt nền móng và trao cho bạn tất cả
những công cụ cần thiết để chứng tỏ được sức mạnh của hình
ảnh với chính mình và đồng nghiệp.

Khúc dạo đầu
Trước khi bắt đầu, hãy làm một bài tập nhằm làm rõ hơn nữa
mục đích của cuốn sách. Lần cuối bạn đi thăm một thành phố
mới – nơi mà bạn không quen biết người dân địa phương,
không biết đường sá, và thậm chí không thể đọc được các biển
chỉ đường – là khi nào? Có một bài học đơn giản nhưng có sức
thuyết phục mạnh mẽ mà chúng tôi sắp tiết lộ ở đây: việc suy
nghĩ về cách tìm đường ở một nơi lạ lẫm sẽ giúp chúng ta nghĩ
ra cách tìm kiếm phương hướng liên quan đến một ý tưởng
mới lạ. Việc quan sát cách xác định phương hướng ở một địa
điểm sẽ giúp chúng ta thấu hiểu cách định hướng một vấn đề.
Để chứng minh rõ những gì tôi vừa nói, xin mời bạn đi dạo
một vòng quanh thành phố Matxcơva. Đó là thành phố nơi tôi
công tác và (tại một vài trời điểm nhất định trong năm) là nơi
đi dạo tuyệt vời. Tôi còn nhớ rất rõ buổi sáng đầu tiên hôm đó
– cảm giác phấn khích được bắt đầu khám phá một thành phố
hoàn toàn xa lạ bị sụt giảm đôi chút bởi nỗi lo sợ sẽ vĩnh viễn
biến mất tại một con đường tăm tối nào đó – và tôi muốn chia
sẻ với các bạn cuộc hành trình này.
28

Hình vẽ thông minh

Hãy tưởng tượng rằng chúng tôi đang ở Khách sạn Saint
George tại trung tâm Matxcơva. Chúng tôi đến từ ngày hôm
trước và thức giấc với một buổi sáng mùa xuân tuyệt đẹp đang
chờ đón. Mọi người gặp nhau trong bữa sáng và thống nhất
rằng đi bộ là cách tốt nhất để cảm nhận đầy đủ về thành phố
này. Vì rất đam mê lĩnh vực du hành vũ trụ nên tôi đề xuất đi
thăm bảo tàng Yuri Gagarin, nơi tưởng nhớ nhà du hành vũ
trụ đầu tiên trên thế giới. Nhiều năm trước, tôi có đọc đâu đó
rằng bảo tàng này nằm trong thành phố, nhưng tôi không biết
chính xác nó ở đâu.
Sau bữa sáng no nê, chúng tôi đến quầy lễ tân hỏi đường đến
bảo tàng Gagarin. Điều đầu tiên họ làm là đề nghị chúng tôi
đăng ký thuê một chiếc limo vì bảo tàng cách một quãng khá
xa. Nhưng chúng tôi từ chối và nói rằng mình thích đi bộ hơn.
“Dạ được, vậy để tôi chỉ đường cho quý khách đến đó,”
nhân viên phục vụ đáp.
PHƯƠNG ÁN 1: LỐI TRẦN THUẬT

Người phục vụ nói với chúng tôi: “Đó là quãng đường khá
xa, nếu đi bộ sẽ mất khoảng hơn hai tiếng, nhưng quý khách
có thể đi theo hướng sau: ra khỏi cửa trước thì rẽ phải. Chỉ
một lúc là quý khách sẽ đến bờ sông – đó chính là dòng sông
Matxcơva – và khi đến đó, hãy rẽ trái theo hướng bờ sông.
Men theo bờ sông khoảng vài phút và quý khách sẽ nhìn thấy
điện Kremlin ở phía tay trái. Khi đã đi qua điện Kremlin, quý
Phần mở đầu

29

khách sẽ nhìn thấy một cây cầu lớn phía bên phải và nhà thờ
lớn Saint Basil phía bên trái. Đi thẳng về hướng nhà thờ nhưng
về phía bên trái. Rẽ phải theo hướng lên đồi, quý khách sẽ
nhìn thấy nhiều tòa nhà cổ ở đó – đây là những tòa nhà lâu đời
nhất thành phố.
“Cuối cùng, quý khách sẽ đến con đường lớn bị chia tách
bởi một khu vườn – đó chính là đường Lubyanski – hãy rẽ
trái và tiếp tục đi lên đồi. Đi thêm khoảng mười phút, quý
khách sẽ đến quảng trường Lubyanka, trụ sở cũ của cơ quan
mật vụ KGB. Quý khách chắc chắn thấy nó; đó là một tòa nhà
màu vàng đồ sộ được thiết kế theo phong cách tân cổ điển
với những cánh cửa sắt lớn cùng nhiều chi tiết chạm khắc bên
trên. Hãy tin tôi, quý khách sẽ không muốn bước chân vào
bên trong đâu. Đi thẳng qua quảng trường Lubyanka và rẽ
phải đến đường Sretenka. Giờ là đoạn dễ nhất: cứ đi thẳng con
đường này là quý khách sẽ đến bảo tàng Gagarin dù tên phố
sẽ thay đổi suốt dọc đường. Ban đầu, nó sẽ là Sretenka, sau
khi quý khách băng qua Garden Ring Road, nó sẽ là Prospekt
Mira, hay Peace Road. Hãy đi theo con đường Prospekt Mira
đó trong khoảng ba, bốn cây số nữa, quý khách sẽ hướng về
phía bắc của thành phố. Sau khoảng ba mươi phút, quý khách
sẽ băng qua một giao lộ lớn tại nhà ga Rizhsky, nhưng cứ tiếp
tục đi thẳng. Khoảng bốn mươi phút sau, quý khách sẽ đến ngã
ba, nơi Prospekt Mira chạy về phía tay phải còn Ostankinsky
Way chạy về phía tay trái. Hãy tiếp tục đi theo đường Prospekt
thêm khoảng vài phút nữa và quý khách sẽ nhìn thấy bảo
30

Hình vẽ thông minh

tàng Gagarin bên phía tay trái. Chính là nó. Chúc quý khách
chuyến đi vui vẻ.”
PHƯƠNG ÁN 2: DANH SÁCH KIỂM

Giờ hãy thử cách khác. Lần này, hãy tưởng tượng rằng nhân
viên phục vụ sẽ dùng đến giấy, bút, và sau một lúc suy nghĩ đã
viết ra một danh sách tên đường như sau (sử dụng cả tên tiếng
Anh lẫn tên tiếng Nga của các con đường):

Rẽ phải tại Mokhovaya Ulitsa
 Rẽ trái tại bờ sông Matxcơva, Moskvoretskaya Naberezhnaya
 Rẽ trái tại Quảng trường Đỏ Red Square (Krasnaya
Ploshchad)
 Rẽ phải tại Ulitsa Varvarka
 Rẽ trái tại Lubyanskiy Proyezd
 Rẽ phải tại Ulitsa Sretenka
 Băng qua Garden Ring Road (Sadovoye Koltso)
 Tiếp tục đi trên đường Prospekt Mira
 Băng qua Rizhsky Voksal
 Tiếp tục đi theo đường Prospekt Mira giữa đoạn chia
cắt với Ostankinsky Proyezd
 Nhìn thấy cổng vào viện bảo tàng bên phía tay trái.
Khi đưa danh sách đường đi cho chúng tôi, người phục vụ
nói: “Hãy đi theo hướng dẫn này, quý khách sẽ đến được bảo
tàng sau hai giờ.”
Phần mở đầu

31

PHƯƠNG ÁN 3: BẢN ĐỒ

Một khả năng nữa là nhân viên phục vụ đó lấy một tấm bản đồ
thành phố Maxcơva và vẽ một chấm tròn gần cuối. “Đây là nơi
chúng ta đang đứng.” Sau đó, người ấy vẽ một chấm tròn khác
phía trên bản đồ và kết nối hai chấm tròn với nhau. “Đó chính
là bảo tàng Gagarin.” Người phục vụ trao bản đồ cho chúng tôi
và nói: “Quý khách sẽ mất khoảng hai giờ để đến đó.”
Bảo
tàng

Khách

32

Hình vẽ thông minh

sạn

Phương án cột mốc.

Bảo
tàng

PHƯƠNG ÁN 4: CỘT MỐC

Còn đây là giải pháp cuối cùng. Nhân viên phục vụ lấy giấy
bút và vẽ hình ảnh của hai tòa nhà. Người đó nói: “Khi bước ra
ngoài, quý khách sẽ nhìn thấy tòa nhà này từ xa ở phía bên trái.
Hãy đi theo hướng đó và quý khách sẽ nhìn thấy bảo tàng.”
NÊN LỰA CHỌN PHƯƠNG ÁN NÀO?

Cả bốn phương án đều đúng. Về mặt lý thuyết, bất cứ phương
án nào trong số đó cũng sẽ đưa chúng tôi đến đúng nơi trong
Phần mở đầu

33

khoảng thời gian tương tự. Nhưng câu hỏi của tôi là: tôi muốn
bạn nhìn lại bốn phương án trên, thật sự suy nghĩ về chúng, và
tự hỏi: nếu thực sự đang ở Matxcơva, bạn sẽ lựa chọn phương
án nào?
Không có câu trả lời chính xác, nhưng tôi có ý kiến như sau:
...
bờ sông
ở
i
á
r
t
Rẽ
?
nữa đây
rồi sao

Cách 1: Trần thuật

Cách chỉ đường theo lối trần thuật nghe rất hấp dẫn, cung
cấp nhiều thông tin chi tiết và khiến cho chuyến đi trở nên
thú vị, nhưng nếu không có trí nhớ siêu phàm chúng ta sẽ
quên ngay sau lần rẽ thứ hai. (Cách này giống như bài phát
biểu của Mike).
.
Để xem..
ái...
Phải, tr

Cách 2: Danh sách kiểm

34

Hình vẽ thông minh

Cách chỉ đường kiểu danh sách kiểm rất rõ ràng và dễ thực
hiện, nhưng không cung cấp thông tin tổng quát về nơi chúng
ta sẽ đến. Đó chỉ là một chuỗi các bước cần thực hiện, vì vậy,
chúng ta sẽ không có khái niệm nào về nơi mình sắp đến cho
đến khi thực sự có mặt ở đó. Chúng ta sẽ ổn nếu tuân thủ các
bước theo đúng thứ tự được chỉ dẫn. Nhưng vì không hình
dung được bối cảnh chung, nên chỉ cần đi sai một bước, chúng
ta sẽ bị lạc mà không có cách nào quay trở lại đúng đường
được. (Cách này giống như bài trình bày PowerPoint).
Nhà đẹp

nhỉ!

Cách 3: Bản đồ

Cách chỉ đường theo bản đồ giúp chúng ta có cái nhìn
tổng quát về thành phố (toàn bộ bối cảnh của khu vực đó) và
đường đi rõ ràng. Nó chứa đựng nhiều chi tiết hơn mức cần
thiết, nhưng chừng nào không làm mất bản đồ thì chúng ta sẽ
tìm được đường cho dù đang ở đâu – miễn sao chúng ta biết
vị trí của mình trên bản đồ. (Tôi gọi đây là bức ảnh “ở đâu”, và
chúng ta sẽ thấy – và tạo ra – nhiều hình ảnh kiểu này).
Phần mở đầu

35

i!

Thấy rồ
Cách 4: Cột mốc

Cách chỉ đường theo cột mốc lại ngắn gọn một cách khác
thường, nhưng nó thực sự giúp chúng ta có tầm nhìn tốt nhất
về nơi mình sắp đến. Tất cả đều phụ thuộc vào cách lựa chọn
và quyết định của chúng ta trong suốt chuyến đi – nhưng với
điều kiện là chúng ta phải luôn nhìn thấy mục tiêu – đồng thời
đảm bảo rằng mình không bị lạc. (Tôi gọi đây là bức ảnh “viễn
cảnh”, và cũng sẽ sử dụng nhiều hình ảnh kiểu này).
Một lần nữa, không có câu trả lời đúng. Chính cách bạn
phản ứng với bốn phương án trên sẽ tạo nên giá trị cho bài
tập này. Sự ưu tiên của bạn sẽ tiết lộ nhiều điều về chính bản
thân bạn, về cách bạn thích giải quyết vấn đề, và về cách sử
dụng cuốn sách này hiệu quả nhất. Nếu bạn thích phương án 1
(kiểu trần thuật), cuốn sách này sẽ chứng tỏ với bạn sức mạnh
kỳ diệu từ sự kết hợp giữa hình ảnh và một câu chuyện kể. Nếu
bạn chuộng phương án 2 (danh sách kiểm), cuốn sách sẽ giúp
bạn biết cách khiến cho phương pháp tiếp cận của mình trở
36

Hình vẽ thông minh

nên hấp dẫn hơn và dễ áp dụng hơn đối với người khác. Nếu
bạn chọn phương án 3 và 4 (bản đồ và cột mốc), bạn sẽ có cơ
hội hoàn thiện những khả năng vốn đã thành thạo của mình:
nhìn nhận và giải thích thế giới bằng hình ảnh.
Vì đã nhắc đến nghề nghiệp nên giờ tôi muốn chia sẻ với
bạn lựa chọn ưu tiên của tôi. Tôi tin chắc rằng về tính thực
tiễn, việc giải quyết vấn đề theo định hướng kinh doanh – khi
bạn và nhóm của bạn cần phải chỉ ra điều gì đó ngay tức – thì
các phương án thuộc về hình ảnh (bản đồ và cột mốc) là cách
nên áp dụng. Thực tế cho thấy rằng chúng ta hiếm khi thấy
những kiểu hình ảnh này trong kinh doanh, đó chính là lý do
tôi thực hiện cuốn sách này.
Phần còn lại của cuốn sách sẽ giải thích vì sao tôi tin tưởng
ở những hình ảnh đó, vì sao cần nỗ lực tạo ra chúng khi tiếp
cận một vấn đề, cách tạo ra hình ảnh đúng, và cách thực hiện
điều đó thật nhanh chóng.

Trước khi bắt đầu, chúng ta hãy cùng
“khởi động” một chút
CUỐN SÁCH NÀY DÀNH CHO AI?

Cuốn sách này dành cho những ai đang đối mặt với bất kỳ thử
thách công việc nào, hay nói cách khác là dành cho những ai
đang có vấn đề cần giải quyết. Dù bạn cho rằng mình không
biết vẽ (đừng lo, bạn làm được) hay không có khả năng giải
Phần mở đầu

37

quyết vấn đề bằng hình ảnh (đừng lo, bạn có thể), điều đó
không quan trọng. Nếu ...